Afyonkarahisar’ın İscehisar ilçesine bağlı Cevizli köyü ile Bayat ilçesine bağlı Sağırlı köyü arasında yeşeren, ancak kaderin cilvesiyle hüzünlü bir sona sürüklenen dillere destan ‘Al Fadimem’ türküsünün ardındaki gerçek hikaye, titiz bir çalışmayla aydınlatıldı. Yıllardır kulaktan kulağa yayılan bu sevda öyküsünün derinliklerine inen bir proje, türkünün ilk ve orijinal sözlerini gün yüzüne çıkardı.
Türk Halk Kültüründe Bir İz Bırakan ‘Al Fadimem’
‘Al Fadimem’ türküsünün kökenini ve zaman içindeki değişimini anlamak amacıyla, Türk Dili ve Edebiyatı alanında TÜBİTAK 2204-A Lise Öğrencileri Araştırma Projeleri Yarışması kapsamında önemli bir çalışma gerçekleştirildi. İscehisar Faruk Öksüz Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde, tarih öğretmeni Faruk Karakuş danışmanlığında 12. sınıf öğrencisi Ertuğrul Meriç Boydemir tarafından hazırlanan proje, adeta bir hazine avına dönüştü. “Sözden Ezgiye: Fadime ile Efe Kadir’in Hikâyesinin Türküsüyle Yaşayan Belleği” başlığını taşıyan bu değerli çalışma, halk müziğinin yaşayan bir mirası olan türkülerin evrimini gözler önüne seriyor.
Gerçek Kahramanlarla Yüz Yüze: Kayıp Hikayenin İzini Sürmek
Projenin temelini, türkünün gerçek kahramanları Fadime Bostan ve Efe Kadir ile aynı döneme tanıklık etmiş akrabaları ve komşularıyla yapılan derinlemesine mülakatlar oluşturdu. Bu saha çalışmaları, halk kültürünün taşıyıcısı konumundaki tanıklardan elde edilen bilgilerle, türkünün zamanla geçirdiği söz ve anlam kaymalarını somutlaştırdı. ‘Al Fadimem’ türküsünün ilk bilinen sözleri ve hikayesi, bu birinci elden kaynaklar sayesinde yeniden hayat buldu.
Efe Kadir ve Fadime’nin Kavuşamayan Aşkı
Yapılan araştırmalar, Efe Kadir ile Fadime’nin hikayesinin, dönemin toplumsal ve ekonomik koşulları altında nasıl bir dramı barındırdığını ortaya koyuyor. Yetim ve yoksul olması nedeniyle Efe Kadir’in, Fadime ile evlenecek maddi imkanlara sahip olmaması, onu çaresizce bir yol aramaya itti. Fadime’nin de gönlünde Efe Kadir’in olmasıyla, sevdiğine kavuşmak için kaçmayı kabul etti. Ancak dönemin yasaları gereği, Fadime’nin resmi yaşının küçük olması, bu kaçışın trajik bir sonla noktalanmasına neden oldu.
Fadime’nin ailesinin şikayeti üzerine Efe Kadir tutuklanarak cezaevine gönderildi. Bu ayrılık acısı, Efe Kadir’in hapishane duvarları ardında yaktığı ağıtlarla türkülere dönüştü. ‘Al Fadimem’ de işte bu yürek burkan ayrılığın, Efe Kadir’in dilinden dökülen en dokunaklı ezgilerinden biriydi.
40 Yıllık Ses Kaydı: Türkünün Orijinaline Ulaşmanın Anahtarı
Projenin en çarpıcı bulgularından biri, Efe Kadir’in kendi sesinden yapılmış, yaklaşık 40 yıllık bir ses kaydının gün yüzüne çıkması oldu. 1985 yılında, Belçika’da yaşayan oğlu Hasan Kilci’nin isteği üzerine kaydedilen bu kaset, türkünün ilk dört kıtasını Efe Kadir’in kendi sesinden dinleme imkanı sundu. Ali Kalkan, Veli Kilci ve diğer aile bireyleri tarafından özenle saklanan bu kayıt, ‘Al Fadimem’ türküsünün günümüze ulaşan sözlerinin ötesinde, orijinaline ulaşmada kritik bir rol üstlendi. Bu ses kaydı sayesinde, türkünün kuşaklar boyunca nasıl değiştiği ve unutulan kıtalarının olduğu somut delillerle ispatlandı.
borsakulisi.com.tr olarak, kültürel mirasımızın bu değerli parçasının aydınlatılmasına katkı sağlayan bu çalışmayı siz değerli okurlarımızla paylaşmaktan gurur duyuyoruz. ‘Al Fadimem’ türküsünün ardındaki gerçek hikayeyi öğrenmek, halk müziğimizin derinliğini ve geçmişten günümüze taşıdığı duygusal mirası daha iyi anlamamızı sağlıyor.
